สัจธรรมกับชีวิตซึ่งคนไทยทุกคนควรเรียนรู้

ระพี สาคริก

สัจธรรมกับชีวิตซึ่งคนไทยทุกคนควรเรียนรู้ แต่ก่อนอื่นคนท้องถิ่นคงต้องคำนึงอยู่เสมอว่า ผู้ที่เกิดบนแผ่นดินผืนนี้น่าจะมีสิทธิ์ร่วมกันเป็นเจ้าของแผ่นดินถิ่นเกิดของตนอย่างเท่าเทียมกันหมด

หากมีการเหลื่อมล้ำต่ำสูง หรืออีกนัยหนึ่ง ถ้ากลุ่มบุคคลที่มีโอกาสขึ้นไปถืออำนาจรวมทั้งมีความสะดวกสบายอยู่เหนือกว่าไม่สนใจที่จะแสดงความรับผิดชอบ หรือใช้โอกาสดังกล่าวเป็นเครื่องมือทำการใดๆก็ตาม ที่ฝืนสัจธรรม คนทั้งชาติรวมทั้งตัวเอง ย่อมประสบกับความหายนะในที่สุด

อนึ่งเมื่อพูดถึงคนไทยพลัดถิ่น คงไม่เพียงแต่ผู้ที่เกิดบนแผ่นดินผืนนี้เท่านั้น แต่กลุ่มบุคคลผู้รับผิดชอบควรจะต้องสนใจศึกษาค้นหาความจริงด้วยว่าตามประวัติศาสตร์นั้น คนไทยพลัดถิ่นมีประวัติความเป็นมาที่อพยพมาจากไหนเพื่อจะได้ใช้เป็นข้อมูลในการพิจาณาให้เห็นได้ชัดเจน มิเช่นนั้นแล้วถ้าสถานการณ์มันกลายเป็นสองฝักสองฝ่ายก็คงจะพูดกันไม่รู้จักจบจักสิ้นแล้วก็หาข้อสรุปได้ยาก

ไม่เพียงเท่านั้นกลุ่มบุคคลที่มีโอกาสเหนือกว่าควรจะมีพื้นฐานจิตใจที่มีคุณธรรมและเมตตาธรรมช่วยให้มีความรักความเห็นใจเป็นพื้นฐานของการอยู่ร่วมกันอย่างสำคัญ

----------------------------

เมื่อวันที่ ๒๔ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๕๑ ที่ผ่านพ้นมาสดๆร้อนๆ ฉันและคณะได้มีโอกาสเดินทางไปเยี่ยมชาวมอแกนรวมทั้งกลุ่มคนไทยพลัดถิ่นที่เกาะเหลา เลยไปถึงเกาะอื่นๆ ในจังหวัดระนอง และร่วมชีวิตกับพวกเขาอย่างเป็นธรรมชาติเป็นเวลา ๓ วัน ๒ คืน

อย่างไรก็ตาม ถ้าคนที่มีชีวิตอยู่อย่างสะดวกสบายภายในสังคมเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว ถ้ามีรากฐานจิตใจที่มอบความรักความเมตตาให้แก่ชาวมอแกนรวมทั้งคนไทยพลัดถิ่นที่ขาดแม้กระทั่งเอกสารสิทธิ์รวมถึงบ้านช่องที่พักอาศัย ซึ่งแสดงว่าตนเป็นคนไทยเสมือนเป็นญาติกันกับเขาด้วย แม้การไปร่วมใช้ชีวิตอยู่ด้วยกันเพียงคืนเดียว ถ้าให้จากใจบริสุทธิ์ย่อมมีความหมายที่ให้ความอบอุ่นอย่างลึกซึ้งเช่นเดียวกันกับการไปพักอยู่ร่วมกับเขาหลายวันหลายคืนด้วย

ซึ่งการไปครั้งนี้ฉันคงปฏิเสธที่จะแสดงความขอบคุณแก่กองทัพเรือภาคที่ ๓ ซึ่งทันทีที่ทราบเรื่องนี้แล้วได้แสดงน้ำใจที่จะให้ความสะดวกในการเดินทางจากผืนแผ่นดินใหญ่ไปยังเกาะต่างๆ ที่คนไทยพลัดถิ่นรวมทั้งชาวมอแกนได้อาศัยดำรงชีวิตอยู่ด้วยมิได้


(รูปปัจจุบัน ถ่ายเมื่อ 20 ก.พ.2561)

ฉันหวนกลับไปนึกถึงช่วงเวลาก่อนหน้าการเดินทางไปครั้งนี้ ตนได้เคยไปเยี่ยมเยียนคนไทยกลุ่มนี้มาแล้วประมาณ ๓ ครั้ง หลังจากนั้นเราก็มีจิตใจผูกพันธ์ซึ่งกันและกันอย่างเป็นธรรมชาติมาตลอด จากเหตุดังกล่าวก็ได้ทราบว่าพวกเขาดำรงชีวิตอยู่อย่างยากลำบาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งขาดการได้เอกสารสิทธิ์ที่รับรองว่าแต่ละคนเป็นคนไทย มันคงไม่เพียงการใช้เอกสารดังกล่าวเพื่อสิทธิในการดำรงชีวิตเท่านั้น หากนึกถึงจิตใจของคนที่เกิดบนผืนแผ่นดินเดียวกันแต่กลับไม่ได้รับการยอมรับจากพื้นฐานการดำเนินชีวิตของแต่ละคน อย่างที่กลุ่มบุคคลซึ่งได้รับความสะดวกสบายภายในเมืองอยู่แล้ว แม้แต่คนที่ได้ชื่อว่า อยู่ในชนบทก็ยังมีชีวิตที่มั่นคงกว่าคนกลุ่มนี้

ฉันเคยเขียนคำปรารภเตือนกลุ่มบุคคลผู้ขึ้นไปมีอำนาจในการบริหารประเทศที่ควรจะแสดงความรับผิดชอบต่อคนท้องถิ่นซึ่งอยู่บนผืนแผ่นดินไทยมาแล้วหลายครั้งหลายหนว่า คนกลุ่มน้อยในเมืองไทยนั้นมีอยู่มากมายหลายลักษณะ แม้แต่เพียงกลุ่มเดียวถ้าไม่ได้รับการเอาใจใส่ให้รู้สึกอบอุ่นย่อมถือว่าเป็นการทำลายรากฐานความรักแผ่นดินถิ่นเกิดของเขาทั้งหลายเพราะความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ของผู้ที่รับผิดชอบ


(รูปปัจจุบัน ถ่ายเมื่อ 20 ก.พ.2561)

จากสาเหตุดังกล่าว ถ้าคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งซึ่งถูกปล่อยปละละเลยและถูกนำไปปฏิบัติให้เกิดความน้อยเนื้อต่ำใจ วันหนึ่งข้างหน้าไม่เร็วก็ช้าอาจลุกขึ้นมาสร้างปัญหาแก่แผ่นดินถิ่นเกิดของตนได้ไม่ยาก

แม้เรื่องที่เกิดขึ้นมาแล้วจากคนในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ เราควรจะโทษใครถ้าไม่ใช่โทษตัวเอง ซึ่งกลุ่มคนที่ขึ้นไปเสวยสุขและมีอำนาจแต่ขาดการเอาใจใส่ในสภาพความเป็นอยู่ของเพื่อนมนุษย์ที่อยู่ร่วมแผ่นดินเดียวกันกับตนจนกระทั่งทำให้ขาดความอบอุ่นรวมทั้งความมั่นคงภายในรากฐานจิตใจตนเอง ในที่สุดมันก็ลุกลามมาถึงการเรียกร้องสิทธิในการถือครองแผ่นดินที่ควรจะเป็นของเขาทั้งหลายร่วมด้วย

การไปครั้งนี้ ฉันได้รับการทาบทามจากตัวแทนของชาวมอแกนหลายครั้งหลายหนให้เดินทางไปเยี่ยมเยียนพวกเขาเพื่อต้องการความอบอุ่นทางใจ ซึ่งเงื่อนไขดังกล่าวเกิดจากสิ่งที่กล่าวเอาไว้แล้วว่าเพื่อต้องการรู้จักและมอบจิตใจ ซึ่งแต่ก่อนก็อยู่กันอย่างไม่รู้จักว่าความอบอุ่นนั้นมันเป็นอย่างไร

ครั้นฉันและคณะได้เดินทางไปเยี่ยม หลังจากนั้นจึงทราบว่ากลุ่มคนพื้นบ้านกำลังว้าเหว่โดยที่รอคอยว่าอีกไม่ช้าไม่นานก็จะมีคนที่เขาเคารพรักและศรัทธารวมทั้งมีความจริงใจต่อพวกเขาเดินทางไปหา

ฉันยังจำได้ดีว่าวันที่เดินทางไปถึงนั้นฝนได้เทลงมาอย่างหนัก ส่วนวันถัดมาก็มีฝนเทลงมาทั้งวัน แต่เป็นเพราะความรักความศรัทธารวมทั้งความอุ่นใจที่มันเกิดขึ้นกับจิตใจพวกเขาจึงทำให้เขาทั้งหลายซึ่งเป็นคนในพื้นที่ลุกขึ้นยืนหยัดบนขาตัวเองได้อย่างมั่นใจ แต่มันก็เป็นเรื่องชั่วครั้งชั่วคราวเท่านั้น

ฉันได้พบว่าพวกเขาทั้งหลายได้รับการช่วยเหลือเรื่องเงินงบประมาณในการสร้างบ้าน แต่มันก็เป็นเพียงเล็กน้อย เขาจึงมาร่วมแรงร่วมใจกันทำเพื่อเป็นการประหยัดเงินได้ส่วนหนึ่ง แต่ก็สร้างได้เพียง 26 หลังเท่านั้น

มีคนที่ต้องการบ้านอยู่แต่ยังขาดบ้านอีกกว่าครึ่งหนึ่ง รวมทั้งคนที่มาช่วยกันทำแต่บ้านของตัวเองกลับยังไม่มี ดังนั้นการสร้างบ้านในส่วนนี้ก็ยังขาดปัจจัยอีกหลายอย่าง

เรากำลังคิดปรึกษาหารือกันว่า น่าจะหาทางจัดทอดผ้าป่าสามัคคีเพื่อให้ได้เงินที่ยังขาดอยู่มาเสริม ซึ่งเชื่อว่ายังมีผู้คนที่เป็นเอกชนอีกจำนวนหนึ่งที่อยากจะช่วยเหลือในเรื่องนี้

อนึ่งการไปครั้งนี้ ฉันได้นำเอาทีมงานโทรทัศน์จากสถานีโทรทัศน์ช่อง ๑๑ ไปด้วย เพื่อหวังที่จะให้คนไทยส่วนใหญ่ได้มีโอกาสทราบว่าภายในโลกใบนี้ยังมีเพื่อนไทยกลุ่มหนึ่งซึ่งไม่สามารถลุกขึ้นมายืนหยัดนำปฏิบัติทุกสิ่งทุกอย่างจากใจตนเองได้อย่างอิสระ แต่เป็นเพราะคนไทยส่วนใหญ่ที่มีโอกาสขึ้นไปอยู่เหนือกว่าได้กระทำการในสิ่งซึ่งส่งผลกระทบทำให้เพื่อนไทยที่อยู่ในสภาพซึ่งมีปัญหากลับซ้ำแย่ลงไปมากยิ่งขึ้น อย่างที่คนโบราณกล่าวว่า “ผีซ้ำด้ำพลอย”

ฉันหวนกลับมานึกถึงความจริงซึ่งเป็นพื้นฐานการบริหารงานของคนไทยในยุคนี้แล้ว มันทำให้รู้สึกฝืนใจตัวเองที่จะพูดว่า “คนที่ขึ้นไปมีอำนาจอยู่ในระดับสูง ยิ่งขึ้นไปอยู่สูงเท่าไรก็ยิ่งมีการลืมตัวมากขึ้นเท่านั้น เมื่อรู้สึกลืมตัวแล้วก็ทำให้สติปัญญามืดบอดจนไม่สามารถที่จะรู้ความจริงได้ว่า พื้นฐานชีวิตของตนเองนั้นมันอยู่ที่ไหน”

ฉันพูดอยู่เสมอๆว่าคนที่ขึ้นไปอยู่ที่สูง หลังจากมีโอกาสสัมผัสกับความสะดวกสบายเพิ่มมากยิ่งขึ้นแล้วก็ย่อมไม่รู้กระทั่งว่าพื้นฐานการดำรงชีวิตของตัวเองนั้นมันอยู่ที่ไหน แถมยังไม่อาจหยั่งรู้ความจริงได้ว่า สิ่งซึ่งเป็นพื้นฐานของปัญหานั้นมันมาจากรากฐานจิตใจของตัวเองโดยแท้


(รูปสร้างบ้านชาวเลเกาะเหลาเมื่อปี 2551)

ดังนั้น คนที่ขึ้นไปอยู่ที่สูงแล้วก็มักหวนกลับลงมาทำลายเสาเรือนที่ค้ำจุนชีวิตตนให้ดำรงอยู่ได้เพราะความไม่รู้

ถึงขนาดคนโบราณได้กล่าวเตือนสติเอาไว้แล้วว่า “อย่าขึ้นไปอยู่บนเรือนแล้วขี้รดบนหลังคา” แสดงว่าคนในอดีตได้มองเห็นสัจธรรม ณ จุดนี้ได้ไม่ยาก

ฉันและคณะไปใช้ชีวิตอยู่ที่นั่นรวมทั้งค้างแรมอยู่ร่วมกับคนมอแกนรวมถึงคนไทยพลัดถิ่น ฉันได้รับคำอธิบายจากพวกเขาว่า เจ้าหน้าที่ของรัฐจะออกบัตรประจำตัวให้แก่คนกลุ่มนี้ในฐานะโอนชาติได้ไม่ยาก แต่ถ้าจะออกบัตรประจำตัวให้กับคนกลุ่มนี้ในฐานะคนไทยพลัดถิ่นก็ย่อมยากยิ่งกว่ายากเสียอีก

พวกเขาซึ่งเป็นคนไทยพลัดถิ่น กล่าวว่าการที่ไม่ยอมรับบัตรที่แสดงว่าเป็นการโอนสัญชาตินั้น เพราะเขาเป็นคนไทยมาแต่กำเนิดไม่ใช่อดีตเคยเป็นคนพม่า คนมอญ หรือคนมาเลรวมทั้งคนชาติอื่นใดก็ตาม แต่เขายืนยันอย่างหนักแน่นว่าพวกเขาเป็นคนไทย สิ่งนี้แหละที่พูดกันไปพูดกันมาแล้วมันก็ยิ่งยืดยาวออกไปทุกขณะโดยไม่รู้จักจบจักสิ้น ถ้าจะถามว่าพวกเขาจะต้องอดทนไปอีกนานแค่ไหนใครเลยจะรู้ได้ แม้บางครอบครัว แม่กับลูกได้รับบัตรแล้วแต่พ่อกลับยังไม่ได้รับมาเป็นเวลานานหลายสิบปี พูดไปได้ไม่นานฉันก็สังเกตุเห็นพ่อซึ่งนั่งกุมมือฉันอยู่น้ำตาไหลออกมาเป็นทางพร้อมทั้งมือของเขาได้กุมมือของฉันบีบเอาไว้แน่นมากยิ่งขึ้นคล้ายจะสื่อความเคารพรักให้ฉันรู้ บางครั้งลูกๆของเขาก็เข้ามากอดหน้ากอดหลังฉันไว้พร้อมทั้งน้ำตาไหลเสมือนขอฝากเรื่องนี้เอาไว้แก่ใจฉันด้วย

แม้แต่เด็กเล็กๆ ซึ่งเป็นลูกหลานของคนไทยพลัดถิ่นเหล่านี้ก็ยังลุกขึ้นมายืนอย่างกล้าหาญ พร้อมทั้งระบายความรู้สึกออกมาจากใจว่า “เขาอยากเรียนพยาบาล” ครั้นฉันถามว่าเพราะเหตุใด ก็ได้รับคำตอบกลับมาว่า เพราะหนูอยากทำหน้าที่ดูแลพ่อแม่ยามเจ็บป่วยพร้อมทั้งร้องให้สะอึกสะอื้นแล้วโผเข้ามากอดฉันเอาไว้แน่น

ช่วงที่ฉันไปอยู่ที่นั่นมันเป็นช่วงฤดูฝน หลายครั้งหลายหนที่ฝนกำลังกระหน่ำลงมาอย่างหนัก แต่พวกเขาทั้งชายหญิงก็ได้ร่วมมือกันสร้างบ้านให้กับตัวเองโดยไม่รู้สึกท้อถอย

พวกเขาจูงมือทั้งสองข้างของฉันเอาไว้แน่นเพื่อให้ไปชมการสร้างบ้านอย่างภาคภูมิใจ และไม่เพียงเท่านั้นยังมีอีกคนหนึ่งมาเดินตามหลังกางร่มให้เพราะเกรงว่าฉันจะเปียกฝนหรืออาจเรียกว่าพวกเขาได้แสดงความเป็นห่วงเป็นใยเกรงว่าฉันจะเจ็บป่วย ซึ่งเรื่องนี้ฉันรู้สึกนึกถึงบุญคุณของพวกเขาทั้งหลาย   อย่างจับอกจับใจ

ไม่เพียงเท่านั้นก่อนจะเดินทางกลับกำนันได้ขับเรือเร็วมาบริการขนส่งคนจากเกาะสินไหมาส่งฉันและคณะที่ฝั่งจังหวัดระนองด้วยตนเอง ซึ่งฉันขอขอบคุณไว้ ณ ที่นี้ด้วย

อนึ่งในโอกาสที่คณะของเราได้เดินทางไปใช้ชีวิตร่วมทุกข์ร่วมสุขท่ามกลางความยากลำบากร่วมกับชาวมอแกนและคนไทยพลัดถิ่นที่มีน้ำใจต้อนรับกันอย่างอบอุ่น อาจมีบางคนรู้สึกดีใจตื่นเต้นกับสภาพที่แปลกตาแปลกใจซึ่งตนเองไม่เคยพบมาก่อน แต่สำหรับฉันนั้นยังคงมีสติที่สามารถนำมาวิเคราะห์เจาะลึกลงไปถึงสิ่งที่มันบดบังสายตาเราอยู่

เพราะฉะนั้นคนที่มีสติปัญญาเฉียบแหลมย่อมไม่มีสิ่งใดที่เป็นรูปวัตถุจะมาบังตาเราให้มืดบอดไปได้เป็นอันขาด

ณ จุดนั้นถึงจุดถัดไปก็คือเกาะสองที่มนุษย์ผู้เสพติดการพนันส่วนใหญ่มักไปชุมนุมกันอยู่ที่นั่น เรื่องการพนันแล้วฉันเชื่อว่ามีเงินเท่าไรมันก็ไม่รู้จักพอ เพราะฉะนั้นโดยทั่วไปแล้วฉันมักเดินหลีกเลี่ยงสิ่งดังกล่าวออกไปอยู่ในจุดที่ห่างไกลที่สุด

ขอโทษที ฉันไม่ได้ตำหนิติเตียนคนที่เล่นการพนันรวมทั้งเจ้าของบ่อนแต่ฉันเป็นคนที่มีนิสัยสนใจตำหนิตัวเองเอาไว้ล่วงหน้าก่อนที่มันจะเกิดอะไรขึ้น ทั้งนี้ก็เพื่อความไม่ประมาทในการดำเนินชีวิตของตัวเอง

ไม่เช่นนั้นแล้ว สิ่งที่เล่ามาให้เธอรับรู้ซึ่งมันเต็มไปด้วยความรักและบูชาในคุณงามความดีมันก็จำเป็นจะต้องสูญสิ้นไปโดยไม่มีใครจะห้ามได้


(รูปสร้างบ้านชาวเลเกาะเหลาเมื่อปี 2551)

ฉันไปอยู่ที่นั่นแล้วเห็นว่าแม้แต่เด็กตัวเล็กๆก็กล้าที่เข้ามากอดขาฉันไว้คล้ายกับรู้ความจริงจากใจว่า คนๆนี้แหละที่เขาจะพึ่งพาได้ อย่าว่าแต่เด็กเล็กๆเลยแม้ผู้ใหญ่ก็ยังอาสาเข้ามาจูงมือทั้งสองข้างของฉันเพราะเกรงว่าจะหกล้มจนถึงฟกซ้ำดำเขียว

หลายคนพูดอยู่ข้างๆหูซ้ำแล้วซ้ำอีกว่าเคยได้ยินแต่ชื่อ พวกเขาไม่เคยนึกเลยว่าจะได้มาพบตัวจริง ขอโทษทีฉันไม่ได้หลงอยู่กับการสรรเสริญเยินยอเหล่านี้ เพียงแต่นำมาเล่าสู่กันฟังเพื่อให้ทราบความจริงว่า “คนที่เพียรพยายามประกอบแต่คุณงามความดีนั้น ในที่สุดสิ่งเหล่านั้นมันก็หวนกลับมาเป็นความสุขทางใจ”  แต่ถ้าเราประกอบแต่คุณงามความดีแล้วหวังผลตอบแทนจากกระทำสิ่งนั้นๆ ในที่สุดทุกสิ่งทุกอย่างมันก็จะสูญหายไปหมดอย่างไม่มีใครจะช่วยได้

ก่อนจะจากกันฉันได้ลุกขึ้นยืนพูดท่ามกลางผู้คนทั้งหลายอย่างหนักแน่นว่า “ผมจะยืนอยู่เคียงคู่กับพวกเราทุกคน” ซึ่งเป็นการพูดทิ้งท้ายเอาไว้เสมอเป็นสัญญาที่บ่งบอกถึงว่า วันหนึ่งข้างหน้าฉันจะกลับมาอีก

๓๐ ตุลาคม ๒๕๕๑